Boş bir odadaki ayna, kime ne fayda!

Aynanın Sessizliği ve Kalbin Aynası Üzerine

Boş bir odadaki ayna, kime ne fayda!

Zîrâ ayna, mâhiyeti gereği ancak karşısına dikilenin sûretini aksettirir. Lakin odada bakan olmazsa, ayna susar. Aynada görünen hayaldir amma, bakan olmazsa hayal de olmaz. İnsan da böyledir. Kendisine bakmadıkça hakikatin cilvesi tecellî etmez, nefsin vehimleri ise aynayı istila eder.

Nitekim hikmet ehlinin dediği gibi:

“Kalb, Hak ile dolmazsa, nefsin sûretlerini yansıtan bir aynadan başka nedir ki?”

Kalb, boş bırakıldığında nefsin hevesi, arzusu ve vehmi onda birer şekil hâlinde dolaşır. Böylece insan, kendi içinden yükselen gölgeleri hakikat zanneder. 

“Kalb, hakikati kabule meyyal latîf bir cevherdir; döner, değişir, yönelir.”

Demek ki kalbin nereye yöneldiği, aynanın kime hizmet edeceğini belirler.

Kur’ân-ı Kerîm de bu hakikate apaçık bir delil gösterir:

وَفِي أَنفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ

“Kendi nefislerinizde de nice deliller vardır; görmez misiniz?” (Zâriyât, 21)

İnsan, kendi nefsine bakmadıkça o delilleri fark edemez; aynanın sessizliğinde gizlenen hakikati işitemez.

Bu sebeple:

“Hakikat, ancak talibi varsa görünür.”

Zîrâ talip olmayan gözde basîret açılmaz; aynanın ışığı da, kalbin cilâsı da boşa çıkar. Ayna, boş bir oda için ne ise; hakikat de talibi olmayan gönül için odur.

“Aynada ne görürsen gönlünde odur aslında, 
Gönlü boş olanın aynası da bomboş durur yanında.”

Gönül boşsa, ayna da boş görünür; gönül doluysa, ayna da hakikatle parlar.

Ayna hayal gösterir, fakat hayalin doğması için bir bakan lâzımdır. Kalb de Hak ile dolmadıkça, hakikat aynada görünmez. Odadaki boşluk, gönüldeki boşluğu; aynadaki sessizlik, hakikate yönelmeyen nefsi işaret eder.

Hakikati arayan için ayna bir yol olur; aramayan için sadece bir cam parçasıdır.

KZ

Gönülden Vize Almak

Bir Gönle Yalanla Girilir, Lâkin Orada İkamet Almak Dürüstlük İster

Gönülden Vize Almak

Devletlerin, başka bir devletin vatandaşına kendi topraklarına girmesi için “vize” vermesi, günümüz siyâsetinde en bilindik prosedürlerden biridir. Her ülke, hududunu korumak, düzenini muhafaza etmek için bu şartı koyar. Vizesiz giriş ya mümkün değildir yahut sınırlı hâllerde mümkündür. Zîrâ devlet, kendi nizamına zarar gelmemesi için gelen kişiyi imtihan eder, belgelerini inceler, niyetini yoklar; uygun görürse ona bir mühür basar: vize. Bu mühür, yolcunun huduttan içeri girmesine izin verir.

Ne var ki, vize almak demek o ülkede dilediğin gibi ikamet etmek demek değildir. O vize çoğu zaman belirli bir müddet içindir, şartlara bağlıdır; ihlâl olursa iptale uğrar. Asıl oturum izni, uzun vadeli ikamet hakkı, daha ağır şartlara bağlanır: güvenlik, dürüstlük, sadâkat…

İşte gönül de böyledir. Bir gönle girmek için bazen tatlı bir söz, cilâlı bir ifade, hatta yalanın parlak görünüşü “giriş vizesi” gibi iş görür. Lâkin gönül ülkesinde daimî ikamet almak, orada bir hâne kurmak, ancak dürüstlük ve sadâkat ile mümkündür. Yalanla alınan gönül vizesi, kısa süreli bir misafirlikten öteye geçmez; süre biter, mühür iptal olur, kalp kapıları kapanır.

İmam Gazali Hazretleri bu minvalde şöyle buyurur:

“Kalbin sıhhati doğrulukladır. Doğruluk kalbin nurudur, yalan ise zulmetidir.”

Nasıl ki bir devlet, kendisine zarar verecek unsurları hududundan sokmaz; gönül de hakikatte böyledir. Yalan, gönle sızsa da kök salamadan sökülür. Doğruluk ise güven telkin eder; kalbi mamur eder, gönül ülkesinde daimî ikamet hakkı sağlar.

Kur’an-ı Kerîm’de bu hakikat şöyle dile getirilir:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ

“Ey iman edenler! Allah’tan korkun ve doğrularla beraber olun.” (Tevbe, 119)

Bu ayet-i kerîme, hakiki vatandaşlığın sıdkla kazanıldığını haber verir. Zîrâ doğrularla beraber olmak, bir gönül ülkesine sadâkatle bağlanmak gibidir.

Mevlânâ Hazretleri’nin şu sözü bu noktada manidar düşer:

“Yalan kısa menzilli bir attır; seni bir menzil götürür ama sonra yolda bırakır. Doğruluk ise uzun yol atıdır; seni menziline eriştirir.”

Velhasıl, gönül ülkesinin vizeleri kolaydır, kısa sürelidir; ama orada “oturum izni” alabilmek, ömür boyu vatandaşlık kazanmak, yalnızca dürüstlükle mümkündür. Zîrâ gönülden alınan vize, sadâkat mührüyle daimîleşir.

KZ

İman; nurdan, yanıştan ve yönelişten müteşekkildir

Kalp ağrımadan beden yönünü değiştirmez, istikâmetini bulamaz. Kalpte sızı yoksa, geri dönüş hayaldir. “يتوجع”: Arapçada sadece "acı hissetmek" değil, kalbin yanışıyla inlemek mânâsını da barındırır. Kalbi yanmayanın, Mevlâ’ya yönelişi hakiki değil, sözden ibaret kalır. Bu noktada Tevbe, Terk ve Azimden oluşmaktadır. Ancak bu ikisi teessürün, yani “iç yanışın” çocuğudur. Ve o iç yanış da yakînin, yani kesin bilginin meyvesidir. İşte böylece iman; nurdan, yanıştan ve yönelişten müteşekkildir. 

Hülasât’ül- kelâm: Sızının olmadığı yerde sadakatten bahsedilemez.

KZ

Derdi Allâh Olan, Gayrı Derd Bilmez

Gönül meydânında aşkın od’u yanar ey cân,
Sönmez bu ateş, her dem açar gülistân;
Masivâdan geçen bulur her dem îmân
Derdi Allâh olan, gayrı derd bilmez.

Nefs-i emmâreden geç, hevâ zenciri kır,

Teslîm ol ki cânın bulsun sekinet sır;

Nûr ola gönül, karanlık sabaha erir

Derdi Allâh olan, gayrı derd bilmez.

Fenâdan bekâya varan yol bir ince sırât,

Sefer ehline açılır orda nice hayrât;

Cezbe ile sahv birleşir, olur vahdet-i lezzât

Derdi Allâh olan, gayrı derd bilmez.

Cennet de nâr olur aşk olmayınca,

Nâr da gülşen olur aşk dolunca;

Bir “Âmin”e âlem secdeye varınca

Derdi Allâh olan, gayrı derd bilmez.

Tecellâ-yı Cemâl cilâ verir gönüllere,

Celâl erişince kul durur edeplere;

“Lâ fâile illâ Hû” iner bütün fiillere

Derdi Allâh olan, gayrı derd bilmez.

Ezelde mey sunuldu aşk kadehinden,

İçen kurtuldu gamın her zerresinden;

Cânânı bulan âşık geçti benliğinden

Derdi Allâh olan, gayrı derd bilmez.

Niyâzım budur: Yâ Rabb, kıl beni pâk u sâlim,

Nefs aynasını cilâ eyle, etme beni zâlim;

Habîb’inin edebiyle daim ola hâlim

Derdi Allâh olan, gayrı derd bilmez.

KZ

Gurbet Kuşlarına

 “Dün yıktığın gönlü, bugün onarmak için yangını olan bir kalp gereklidir.”

    Bazen insan öyle derin yaralar alır ki, kendi nefsinden gelen teselliler kifayetsiz kalır. Dualar dudakta kurur, tesbihler göğüste yankılanmaz olur. İşte o zaman, kalbin tamiri dışarıdan bir rahmete, bir vesileye muhtaç olur. Bu vesile, bir başka kalbin gözyaşı olur.

    Bir başkasının gözyaşı—yani onun acısı, onun affedişi, onun hüznü—insan kalbinde kuruyan merhamet nehrini yeniden akıtabilir. Bu gözyaşı bazen bir anneden, bazen bir dosttan, bazen de incittiğiniz bir mazlumdan gelir. Ve o yaş, kuru toprağa düşen rahmet gibi, gönüldeki çatlakları yavaş yavaş onarmaya başlar.  İşte bundan dolayı gurbet kuşlarına,  gurbette kalan bir söz;

“Dün yıktığın gönlü, bugün onarmak için yangını olan bir kalp gereklidir.”

    Bu söz, tasavvufta tecellî-i cemâlin tecellî-i celâli bastırdığı ana işaret eder. Kalbinize celâl inmişse—öfke, kibir, kırgınlık—onu ancak cemâl ile yumuşatabilirsiniz: yani gözyaşı, muhabbet, rahmet. Bu da bir kalbin sizin için yanmasıyla olur.  Gazâlî hazretleri der ki; “Kalp, başka bir kalbin duasıyla dirilir.”  İşte bu yüzdendir ki bir derviş, bazen kendini ihya edemez; ama onun için ağlayan bir mürşidin gözyaşı, onun iç âlemini ayağa kaldırabilir. İşte bu hâl himmetin Hakk yolcusunun kalbinde bir in’ikasdır.  Kalbimize söz geçiremediğimizde sevdiceğimizin gözyaşı, kalbimize Allâh’ın rahmeti olur. 

KZ

Ne "melem" şeysin sen gönül

"Bir gönül, en çok kendini yaktığında parlar"

İnsan, en çok iç acısıyla pişer. Acı çektikçe arınır, arındıkça gönlünde bir ışık yanar. O ışık, Hak nurunun yansımasıdır. Bu yüzden insan, ancak kendini yakarak, yani nefsini feda ederek parlayabilir.

İlgili şahsa not: Başlıktaki “Melem” kelimesi melâmetin bir tasarrufudur.. Gönül dediğin, bir yudum aşk için bin yıl yanmayı göze alan bir serdengeçtiliktir, Melâmet onun giydiği en sade ve en ağır kaftanıdır.

KZ

Ah gönül ah

Bir dost meclisinde biri demiş: “Ben gönlümü Hakk’a verdim.” Bir arif gülümseyip şöyle cevap vermiş:

“Gönlünü verdiğini sanırsın, ama hakikatte neye gözünü dikip ağladıysan, gönlün de oradadır.”

KZ

Vefa ve Vefat

Vefa toprak gibidir. Zira toprak, sadık bir dost gibi, kendisine emanet edileni muhakkak karşılıksız bırakmaz.

Vefa Toprak Gibi, İnsan da Öyle Olmalı

Zira toprak, neyi alsa bağrına basar.

İster gözyaşı dök, ister terini akıt…

Ne verirsen ver, bir gün mutlaka hayata çevirir.

Çünkü toprak, unutmayanların lisanıdır.

Sessizdir, lakin sadıktır.

Sen de bil ki, vefa böyledir.

Kendisini belli etmez.

Görünmez.

İz bırakmaz.

Ama vakti gelince gül olup açar.

Kimseye söylemeden, gürültü etmeden döner sahibine.

Çünkü vefa, ses değil sadadır.

Bir gönülde yer etmişse, artık o gönül sıradan bir kalp değildir.

Ne bekler, ne ister, ne de hatırlanmak için çırpınır.

Zaten hatırlamak değil, unutamamaktır onun cevheri.

Vefa; gözden silinse de, gönülden silinmemektir.

Üzerine basanları bağrına basmak, incitene dahi gül yetiştirmektir.

Bunu yapabilen gönül, işte gerçek topraktır.

Ama asıl mesele burada başlar:

Sen toprağa ne verdiğini saymaya kalkma.

Çünkü mesele, toprağa ne kattığın değil,

Toprağın kendisine katılabilmektir.

Toprak olmak, kendini ona teslim etmektir.

İşte bu yüzdendir ki, hakikat bilgide değil, kendini hakikate katabilmektedir.

Bilmekten öteye geçmek gerekir.

Bilginin taşıyıcısı olmak değil, bizzat kendisi hâline gelmek gerekir.

Aynı vefada olduğu gibi;

Öğrenilmez, yaşanır.

Söylenmez, gösterilmez.

Vefa, insanın kendisini bir ahlâk haline getirmesidir.

Sakın zannetme ki herkesin toprak gibi bir kalbi vardır.

Bazısı taş gibi susar, bazısı kül gibi dağılır,

Bazısı da yağmur gibi akar ama toprağa hiç dokunmaz.

Sen, hangi halde olursan ol, toprak ol.

Gülün de dikenin de yükünü taşı,

Ama karşılık bekleme.

Zira toprak, ne verdin diye sormaz;

“Sen bana katıldın mı?” der.

İnsan da böyledir:

Hakikatten ne aldığını değil,

Hakikate ne kadar karışabildiğini düşünmelidir.

Unutma:

Vefa, kendisine yapılan iyiliği değil, gönüle düşen izi hatırlar.

İyiliğe iyilik zaten sıradan,

Asıl olan, hatırlamayana da hatır etmektir.

Ve bu hâl, bilinen bir meziyet değil, olgun bir teslimiyettir.

O zaman vefa kemale erer.

O zaman toprakta gül biter.

Ve sen artık bir “bilgin” değil, bir “bilge” olursun.

Şimdi sor kendine…

Ne taşıyorsun içinde?

Hafızanda isimler mi var, yoksa gönlünde izler mi?

Biri unutulmaya, diğeri hatırlanmaya mecburdur.

İz taşıyanlar susar.

Ve sadece gerektiğinde açar çiçeklerini.

Tıpkı toprak gibi.

Sen sus…

Ama susarken büyüt içinde olanı.

Çünkü vefa, bağırarak değil, bağrına basarak yaşanır.

Ve hakikat, bilgiyi taşıyana değil, kendini ona katanadır. 

قُلْ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰلَمِينَ

“De ki: Duam (niyetim) ve amelim, hayatım ve ölümüm âlemlerin Rabbi Allah içindir.” (En‘âm, 6/162)

KZ

Zikrullah

Fanî olanla Bâkî olanın zikri bir mi olur ey gönül? Olmaz elbet. Kulun zikri hudutludur; dua eder, niyaz eder, yakarır. Allâh’ın zikri ise hudutsuzdur; bir tecellîdir, bir ihyâdır. Kul anarken hatırlayan olur, Rabb ise anarken dirilten.

KZ