Seçim, Kalbin Makâmıdır.

Seçim, kalbin makamıdır. Ya çam kozalağı olur ya koza olur, bambaşka bir yaratılışın beşiği. 

Bu söz, iradenin kalpte tecellî eden bir imtihan olduğunu pek latîf bir teşbihle ifşa ediyor. Seçim dediğimiz şey, zahirde bir tercih gibi görünür; lâkin bâtında kalbin hangi istikamete meylettiğinin şehadetidir.

Çam kozalağı…

Toprağa düşer, çürür; yahut yanar, ısınır; ama kendi hududunu aşamaz. Suflî âlemin malı olur; menfaat, alışkanlık ve nefsin konforu içinde kalır. Bu, İmam Gazâlî Hazretleri’nin ifadesiyle şehvet ve gazabın akla galebe çalmasıdır. Böyle bir kalp, “olan”ı muhafaza eder ama “olması gereken”e yürümez.

Koza ise bambaşka…

Kendi içine kapanır, zahiren daralır; fakat hakikatte inkılâbın rahmidir. Koza, sabrı kabul eder; beklemeyi göze alır. O bekleyişte eski sûret ölür, yeni bir yaratılış doğar. Nitekim Cenâb-ı Hak buyurur:

“ إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ ”

“Şüphesiz Allah, bir kavmin hâlini, onlar kendi nefislerinde olanı değiştirmedikçe"

 değiştirmez.” (Ra‘d, 11)

Seçim burada ahlâkî bir beyan olur:

— Kalp, ya mevcut hâlini kutsar ki bu, çam kozalağıdır.

— Ya da kendi nefsini feda ederek hakikate gebe kalır ki bu, koza hâlidir.

İmam Gazâlî Hazretleri der ki: “Kalp bir aynadır; neye döndürürsen onu aksettirir.”

Koza, aynayı Hakk’a döndürmektir. Çam kozalağı ise aynayı dünyaya sabitlemektir.

Herkes koza olmak ister, lâkin herkes kabuğun içinde karanlıkta kalmayı göze alamaz.

Herkes kelebekten bahseder, ama tırtılın ölümüne rıza göstermez.

Sözümüzün özü şudur:

Seçim, kalbin haysiyetini belirler.

KZ

Boş bir odadaki ayna, kime ne fayda!

Aynanın Sessizliği ve Kalbin Aynası Üzerine

Boş bir odadaki ayna, kime ne fayda!

Zîrâ ayna, mâhiyeti gereği ancak karşısına dikilenin sûretini aksettirir. Lakin odada bakan olmazsa, ayna susar. Aynada görünen hayaldir amma, bakan olmazsa hayal de olmaz. İnsan da böyledir. Kendisine bakmadıkça hakikatin cilvesi tecellî etmez, nefsin vehimleri ise aynayı istila eder.

Nitekim hikmet ehlinin dediği gibi:

“Kalb, Hak ile dolmazsa, nefsin sûretlerini yansıtan bir aynadan başka nedir ki?”

Kalb, boş bırakıldığında nefsin hevesi, arzusu ve vehmi onda birer şekil hâlinde dolaşır. Böylece insan, kendi içinden yükselen gölgeleri hakikat zanneder. 

“Kalb, hakikati kabule meyyal latîf bir cevherdir; döner, değişir, yönelir.”

Demek ki kalbin nereye yöneldiği, aynanın kime hizmet edeceğini belirler.

Kur’ân-ı Kerîm de bu hakikate apaçık bir delil gösterir:

وَفِي أَنفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ

“Kendi nefislerinizde de nice deliller vardır; görmez misiniz?” (Zâriyât, 21)

İnsan, kendi nefsine bakmadıkça o delilleri fark edemez; aynanın sessizliğinde gizlenen hakikati işitemez.

Bu sebeple:

“Hakikat, ancak talibi varsa görünür.”

Zîrâ talip olmayan gözde basîret açılmaz; aynanın ışığı da, kalbin cilâsı da boşa çıkar. Ayna, boş bir oda için ne ise; hakikat de talibi olmayan gönül için odur.

“Aynada ne görürsen gönlünde odur aslında, 
Gönlü boş olanın aynası da bomboş durur yanında.”

Gönül boşsa, ayna da boş görünür; gönül doluysa, ayna da hakikatle parlar.

Ayna hayal gösterir, fakat hayalin doğması için bir bakan lâzımdır. Kalb de Hak ile dolmadıkça, hakikat aynada görünmez. Odadaki boşluk, gönüldeki boşluğu; aynadaki sessizlik, hakikate yönelmeyen nefsi işaret eder.

Hakikati arayan için ayna bir yol olur; aramayan için sadece bir cam parçasıdır.

KZ

Kurb Yıldızı

 

“Ey tâlib! Uzaklaştığının farkında olmayan, yakınlığı arayamaz.”

Cenâb-ı Hak buyurur:

﴿وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ﴾

“Biz ona şah damarından daha yakınız.” (Kaf, 16) 

Bu ayet-i celîle, Hakk’ın kullarına olan mutlak kurbiyetini beyan eder. Zira Allah Teâlâ için mekân ve mesafe bahis mevzusu değildir. O, kuluna her an hazır ve nazırdır. Lakin bu yakınlık, kulun idrak ve şuur mertebesi nisbetinde bir hakikate dönüşür. Hakk zaten yakındır; mesele kulun ne kadar uzaklaştığını sezebilmesindedir. Çünkü bir şeyin yokluğu ancak onun farkına varan bir idrakle hissedilir.

Ey tâlib! Manevî yolculuk dediğimiz seyr u sülûk, uzaklaştığını fark ettiğin anda başlar. Bu fark ediş, sadece bir bilgi değil; kalbin sızısı, ruhun hicranıdır, kulun anavatanına sıla hasretidir. Zira nefs, kul ile Hak arasındaki mesafeyi örten kalın bir perdedir. O perde öylesine mahirdir ki, uzaklaştığını bile gizler. Nefs, “yakınsın” vehmini verirken, seni aslında Hak’tan koparır.

Buna mukabil kalp, Hakk’a vuslat hasretiyle yanan bir aynadır. Kalp, bu uzaklık hissiyle çırpınmaya, yakınlık için arayışa başlar. Kalp, nefsin örttüğü uzaklığı aşmaya çalışır. İşte sefer budur: Nefsin örtüsünden sıyrılıp kalbin hakikatine varmak.

Bu hâli müşahhas kılmak için şöyle bir temsil getirebiliriz:

Bir aynaya yüzünüzü ne kadar yaklaştırırsanız yaklaştırın, tozla kaplıysa suretiniz görünmez. O hâlde asıl mesele yakın olmak değil, ayna olan kalbi temizlemektir. Uzaklığı fark etmek, aynadaki kiri görüp silmeye karar vermektir. Temizlenmiş ayna, zaten hep orada olan sureti gösterir. Tıpkı temizlenmiş bir kalbin, hep yakın olan Hakk’ı idrak etmesi gibi.

Bu sebepledir ki, “Ey tâlib! Uzaklaştığının farkında olmayan, yakınlığı arayamaz” denildi. Bu kelâm, manevî yolculuğun hem başlangıcını hem de niyetin tecdîdini ihtar eder. Çünkü:

Farkında değilsen, aramazsın.

Aramazsan, bulamazsın.

Bulmazsan, ebedî uzaklık içinde kalırsın.

Hülasat’ul- Kelam:  Ey tâlib, senin seyrin fark etmekle başlar, idrak etmekle derinleşir, aramakla şekillenir, bulmakla kemale erer. Ve bil ki her buluş, aslında hep orada olanı görmeye başlamaktır. Çünkü O, sana şah damarından daha yakındır; lakin sen, kalbini arıtıncaya dek, O’nu uzak sanırsın.

KZ